Blok: Historia społeczna XIX i XX wieku

- procesy modernizacji,
- demokratyzacji społecznej i emancypacji narodowej w XIX-XX w.,
- zmiany demograficzne na ziemiach polskich i w Europie,
- zanikanie dawnych i kształtowanie sie nowych elit,
- życie codzienne,
- przeobrażenia rodziny,
- przemiany obyczajowe,
- wyobrażenia o tożsamości kulturowej płci,
- przemiany statusu społecznego kobiet,
- narodziny kultury masowej i jej społeczne funkcjonowanie,
- style konsumpcji i ich uwarunkowania,
- społeczne drogi obiegu informacji,
- powstawanie i funkcjonowanie stowarzyszeń społecznych. 

Forma zajęć:

Wykład "Wstęp do historii społecznej" obowiązkowy dla wszystkich uczestników bloku - 30 godzin w pierwszym semestrze zajęć
Wykłady specjalizacyjne - 90 godzin w ciągu trzech semestrów trwania bloku (do wyboru spośród kilku propozycji)
Ćwiczenia warsztatowe - 30 godzin na jednym z trzech semestrów (do wyboru spośród kilku propozycji)
Konwersatoria - 60 godzin w ciągu trzech semestrów (do wyboru spośród kilku propozycji)
Łącznie 210 godzin zajęć.

Opis:

Celem zajęć prowadzonych w ramach bloku jest przekazanie uczestnikom wiedzy o dawniejszych i nowszych koncepcjach historyków społeczeństwa i stosowanych przez nich metodach badawczych, nabycie umiejętności analizowania źródeł do historii społecznej (zwłaszcza źródeł masowych) oraz poznanie czynników decydujących o przemianach struktur i świadomości społecznej na ziemiach polskich w XIX i XX wieku.
Studenci uczestniczący w wykładach, konwersatoriach i ćwiczeniach zapoznają się z warsztatem naukowym badaczy społeczeństw XIX i XX wieku, z uwzględnieniem najważniejszych osiągnięć nauki zachodnioeuropejskiej i amerykańskiej. Poznają realia życia społecznego w różnych okresach i środowiskach, z uwzględnieniem dziewiętnastowiecznych  przemian struktur społecznych  w epoce rozpadu stanowego  społeczeństwa feudalnego  i kształtowania się nowoczesnych grup i klas społecznych (powstawanie burżuazji, klasy robotniczej, wolnego chłopstwa, inteligencji). Obserwują społeczne rezultaty oddziaływania takich czynników jak urbanizacja i industrializacja. Śledzą wpływ systemów autorytarnych i totalitarnych oraz stosowanych przez nie metod inżynierii społecznej od lat trzydziestych do osiemdziesiątych XX wieku. Poznają początki społeczeństw postindustrialnych, kształtujących się m.in. dzięki rozwojowi masowej kultury i konsumpcji, a ostatnio przede wszystkim wskutek rewolucji informatycznej.  
Zajęcia mają charakter monograficzny; prezentują kluczowe zagadnienia historii społecznej ziem polskich w XIX i XX wieku, dobrane według kompetencji i zainteresowań osób prowadzących ćwiczenia i wykłady. Poszczególne grupy, wybierane fakultatywnie przez studentów, zajmują się różnymi zagadnieniami szczegółowymi, ale podczas ich omawiania i analizowania uczestnicy nabywają podobne umiejętności. Problematyka zajęć obraca sie w kręgu takich spraw, jak procesy demokratyzacji społecznej i emancypacji narodowej w XIX i XX w., zanikanie dawnych i kształtowanie się nowych elit., zmiany demograficzne na ziemiach polskich i w Europie, życie codzienne, przeobrażenia rodziny, przemiany obyczajowe w życiu publicznym i prywatnym, wyobrażenia o tożsamości kulturowej płci i przemiany statusu społecznego kobiet, kulturowe aspekty seksualności, narodziny kultury masowej i jej społeczne funkcjonowanie, style konsumpcji oraz ich ekonomiczne i kulturowe uwarunkowania. Wśród uwzględnianych źródeł znajdują się zarówno  przekazy źródłowe tradycyjnie wykorzystywane przez historyków (materiały statystyczne, archiwalia, zwłaszcza akta personalne, artykuły publicystyczne, pamiętniki akty prawne), jak i przekazy nowoczesne w treści i formie (ogłoszenia prasowe, fotografie, filmy, elektroniczne zapisy audycji telewizyjnych itp.).
Historia społeczna musi być uprawiana i nauczana w ścisłych związkach z innymi naukami humanistycznymi, szczególnie socjologią i antropologią kulturową. W lepszym poznaniu społecznych światów pomaga niekiedy wiedza z zakresu ekonomii, filozofii, historii literatury i sztuki oraz nauk politycznych. Uczestnicy zajęć prowadzonych w ramach bloku nie muszą być znawcami tych dyscyplin, choć zainteresowanie którąś z nich i elementarne oczytanie w tym zakresie są mile widziane.
Blok "Historia społeczna XIX i XX wieku" obejmuje 210 godzin dydaktycznych do zaliczenia w ciągu trzech semestrów. (poczynając od pierwszego semestru dwuletnich studiów magisterskich). Otwiera go obowiązkowy dla wszystkich wykład "Wstęp do historii społecznej". W każdym semestrze studenci powinni też  wybrać  jeden  wykład i jedno konwersatorium lub ćwiczenia z dwóch-trzech oferowanych. Możliwe jest jednak kumulowanie niektórych przedmiotów w trakcie jednego semestru i zmniejszenie ich liczby w ciągu następnego. W zasadzie oferta dydaktyczna każdego semestru zawiera odpowiednio jeden wykład i jedno konwersatorium/ćwiczenia z okresu do 1914 roku, z lat 1914-1945 i z historii najnowszej. W roku akademickim 2010/2011 przewidujemy następujące tematy: "Dawny ustrój i rewolucja"; "Blaski i cienie procesów modernizacji społecznej w pierwszej połowie XIX wieku"; "Wiedeńskie środowiska konserwatywne w pierwszej połowie XIX wieku"; "Stare i nowe hierarchie społeczne na ziemiach polskich w XIX wieku"; "Fotografia powstania styczniowego - funkcje społeczne"; "Początki kultury masowej - przełom XIX i XX wieku"; "Obieg informacji w dużym mieście na początku XX wieku"; "Społeczeństwo polskie w latach I wojny światowej i w niepodległym państwie"; "Wybrane problemy historii społecznej Polski  XX wieku".
W latach poprzednich w ramach bloku pojawiały się m.in. następujące tematy wykładów i ćwiczeń: "Życie codzienne mieszkańców Warszawy w końcu XIX wieku"; "Ruch emancypacji kobiet na ziemiach polskich na przełomie XIX i XX wieku"; "Chłopi środkowej i wschodniej Europy wobec wyzwań modernizacyjnych XX wieku"; "Człowiek ubrany. Znaczenie wyglądu zewnętrznego w relacjach społecznych po 1945 roku"; "Czarny rynek w PRL".

Zasady zaliczenia:

Wszystkie wykłady, konwersatoria i ćwiczenia kończą się zaliczeniem na ocenę. W przypadku ćwiczeń i konwersatoriów podstawą zaliczenia jest obecność i aktywny, rzeczowy udział w zajęciach (poświadczający znajomość i zrozumienie zadanych fragmentów źródeł i literatury oraz umiejętność wyciągania na ich podstawie prawidłowych wniosków). W przypadku wykładów warunkiem zaliczenia jest prawidłowa odpowiedź na pytania otwartego testu  (lub zdanie kolokwium ustnego, w zależności od decyzji wykładowcy), poświadczająca wiedzę w zakresie podstaw problematyki omawianej podczas wykładu.

Warunkiem zaliczenia całości bloku jest zaliczenie wykładu "Wstęp do historii społecznej" (30 godz.) oraz dowolnie wybranych 90 godzin wykładów specjalizacyjnych, 60 godzin konwersatoriów i 30 godzin ćwiczeń warsztatowych (szczegóły zob. w opisie bloku).
Po uzyskaniu stosownych zaliczeń należy napisać co najmniej poprawną pracę o objętości co najmniej 15 000 znaków, stanowiącą recenzję wybranej pozycji (lub kilku pozycji) z literatury przedmiotu, uzgodnionych z opiekunem naukowym. W trakcie oceniania pracy bierze się pod uwagę znajomość terminologii i logikę rozumowania, zrozumienie metod stosowanych przez autora recenzowanej pracy oraz prawidłowość próby oceny jej wyników (co oznacza wiedzę na wybrane tematy możliwie szerszą niż ta, którą daje wybrana lektura, wiedzę uzyskaną w trakcie uczestnictwa w zajęciach)
Ostatnim warunkiem zaliczenia bloku (po pozytywnym zaliczeniu zajęć dydaktycznych oraz pracy pisemnej) jest zdanie egzaminu u wybranego wykładowcy, z którym ustala sie indywidualnie zakres egzaminu (obejmujący jednak znajomość co najmniej sześciu wspólnie uzgodnionych lektur - przede wszystkim (choć nie wyłącznie) z literatury sugerowanej poniżej.

Regularnie aktualizowana lista lektur z historii społecznej XIX i XX w. znajduje się na stronie: www.historiaspoleczna.uw.edu.pl
Student w porozumieniu z egzaminatorem wybiera sześć lektur. Egzaminator dopuścić może także lektury spoza sugerowanej listy.    

Koordynator: prof. Andrzej Szwarc